Over Humor en grappen


Humor

is het vermogen om iets wat grappig, amusant of geestig is aan te voelen, te waarderen of tot uitdrukking te brengen.
Humor kan ook een aanduiding zijn van de expressie van iets komisch of grappigs in woord, daad of geschrift.
Er bestaan meerdere vormen van humor.
Grappen zijn verhalen of vooropgezette situaties met een bedoelde humoristische of geestige strekking.

Wat is humor precies?

 

De term "Humor" verwijst naar een oude medische theorie die teruggaat tot de tijd van de oude Grieken en Romeinen. Volgens deze theorie waren er vier lichaamsvloeistoffen of sappen (humores) die het menselijk temperament en gezondheid beïnvloedden:

  1. Bloed (Sanguis): Bloed werd geassocieerd met het temperament sanguïnisch, wat wordt gekenmerkt door optimisme, levendigheid en een opgewekte aard.
  2. Slijm (Phlegma): Slijm was gekoppeld aan het temperament flegmatisch, dat wordt geassocieerd met kalmte, geduld en een rustige aard.
  3. Geel gal (Chole): Geel gal was verbonden met het temperament cholerisch, dat wordt gekenmerkt door een krachtige, assertieve persoonlijkheid en soms prikkelbaarheid.
  4. Zwarte gal (Melancholia): Zwarte gal werd geassocieerd met het temperament melancholisch, wat wordt gekenmerkt door introspectie, diepte van emotie en soms melancholie.

Deze theorie van humoren werd ontwikkeld door Hippocrates en Galenus en had invloed op de medische en filosofische praktijken gedurende vele eeuwen. Later, vooral in de middeleeuwen en renaissance, werd humorisme geassocieerd met persoonlijkheidstypen en gezondheidsproblemen, waarbij een evenwicht van deze humoren als essentieel werd beschouwd voor het behoud van een goede gezondheid.

Dus, wanneer men spreekt over "humor" in relatie tot lichaamsvloeistoffen, refereert men aan deze oude medische filosofie over de vier humoren die de gezondheid en het temperament van een persoon zouden beïnvloeden.


Als de vochten in balans waren, was men gezond, voerde een van de vochten de boventoon, bijv. de zwarte gal, dan was men melancholisch.

Van Dale over humor: Oog en gevoel voor vrolijk makende tegenstrijdigheden tussen voorkomen en bedoeling of betekenis van zaken, handelingen en gebeurtenissen: de neiging het vrolijk makende in gebeurtenissen het meest te doen uitkomen.

Gelotologie

Gelotologie komt van het Griekse “gelos”, wat lach betekent.
Door te lachen worden allerlei orgaan systemen gestimuleerd: hartslag, ademtempo, bloeddruk, hartritme, elektrio-chemische breinactiviteit, huidtemperatuur, productie van hormonen en immuun substanties.
Lachen en huilen kunnen tegelijkertijd voorkomen, de traanklieren kunnen ook door lachen geactiveerd worden.
Lachen zorgt er voor dat er endorfinen vrijkomen, die o.a. zouden helpen tegen pijn.
Het aanraken van bepaalde delen van het lichaam kan heftig lachen opwekken.
Deze delen noemt men de anatomische “triggers”, de bekende kietelplekken, flanken en voetzolen.
Deze verschillen per individu, maar wat we allemaal gemeen hebben, is dat we onszelf niet kunnen kietelen.
Ook primaten; chimpansees, orang utans en gorilla’s vertonen paroxismale expiratoire ademteugen” zoals de lach ook wel genoemd wordt.
Bij primaten is het bekend dat zij hun tanden laten zijn als ze bang zijn, het is een soort onderdanigheids grimas, die agressie bij de tegenstander wegneemt.
Een heftige lachbui is bijna als een epileptische aanval, met schokschouderen, tot zelfs het op de grond vallen, en zal de tegenstander niet uitnodigen om verder aan te vallen.
Ook op docenten heeft de slappe lach vaak het effect dat je niet boos kunt worden op het slachtoffer, zelfs al verstoort hij, of vaker zij, je les danig.

Gradaties in humor

Wanneer een grap grappig is of juist onacceptabel, blijft altijd een heel gedoe.
Of het nu om gesproken grappen gaat of om cartoons, het kan hele oorlogen veroorzaken als het misgaat.
De grap was in principe juist bedoeld om stressvolle situaties te laten verdwijnen via een lach.
Er zijn erg veel factoren die bepalen of een grapje leuk is, of niet, denk maar aan leeftijd, geslacht, de culturele context.
In een Sinterklaasgedichtje mag men veel verder gaan, dan op een verjaardagskaart.
Tegen iemand van je eigen familie of vriendengroep kun je verder gaan dan tegen een vreemde.
Er bestaat geen universele grens grappig-niet grappig, het is meer een schaal met gradaties, van onschuldig grappig tot vilein.
Gradaties in het gebruik van humor:
  • Absurdisme
  • Kwinkslag
  • Parodie
  • Scherts
  • Ironie
  • Spot
  • Satire
  • Sarcasme
  • Cynisme
  • Zie ook hier: Vormen van Grappen

Humor

kan onder andere in de volgende situaties optreden:
Plotselinge opluchting of vermindering van spanning.
Bij een onverwachte (of verrassende) wending of een onverwacht antwoord op een bepaalde vraag of een ontknoping.
Bij sterke incongruentie, dit wil zeggen: als twee gedachten of zaken op een lijn worden geplaatst, die qua betekenis of emotionele inhoud sterk van elkaar verschillen.
Dit aspect komen we bijvoorbeeld bij een woordspeling tegen.
Onverwachtheid en incongruentie zijn ook door de Frans filosoof Henri Bergson als kernelementen van humor benadrukt.
Als vorm van leedvermaak, dit wil zeggen als anderen fouten maken, zich dom of onhandig gedragen of pech hebben.
Het voorbeeld van de clown sluit hierbij aan. Ook de Belgen- en Nederlandermoppen kunnen gezien worden als een variant hierop.
Dit kan een personage in de grap zijn, zoals iemand die over een bananenschil uitglijdt. Maar ook de verteller, een "typetje", uitgebeeld door bijvoorbeeld een cabaretier of clown.
In laatste instantie kan degene die de grap ondergaat het slachtoffer zijn, zoals in de zogenaamde "practical joke".
Het actieve gebruik van humor in de kindertijd heeft een gunstig effect op de intellectuele ontwikkeling van kinderen.
Leerkrachten kunnen humor gebruiken om kinderen te helpen nieuwe kennis op te doen.
Dat spelen belangrijk is om goed te leren, staat inmiddels buiten kijf, maar de positieve rol van humor (wat je een vorm van mentaal spelen zou kunnen noemen, of spelen met ideeën) blijft in de ontwikkeling van kinderen nog onderbelicht.
Bij de leeftijd van ongeveer vijf jaar, raken de meeste kinderen geïnteresseerd in de verbale humor van oudere kinderen.
Ze horen andere kinderen raadselachtige vragen stellen, met onbegrijpelijke antwoorden die worden gevolgd door gelach. Vanaf nu vinden ze het leuk om oudere kinderen te imiteren met hun raadseltjes.
Vanaf ongeveer tien jaar treedt een volgend stadium in, waarin ook meer abstracte situaties als grappig begrepen kunnen worden.

Voordelen van humor

Sociale voordelen Bij zowel kinderen als volwassenen, is humor een onderdeel van interpersoonlijke competenties. Het is een belangrijke sociale vaardigheid. Kinderen die vaker grapjes maken worden beschouwd als gezellig. Kinderen die weten hoe ze humor kunnen gebruiken in de sociale interactie zijn ook beter in het anderen op hun gemak stellen. Kinderen die vaker grapjes maken worden sympathiek gevonden, zijn populairder, en hebben meer vriendjes. Soms lukt het kinderen met bijzondere kenmerken (mager, overgewicht, grote oren, stotteren etc.) sociale afwijzing te vermijden door anderen aan het lachen te maken.
Emotionele voordelen
De mogelijkheid om de eigen emotionele toestand te beheren (evenals de emoties van anderen) wordt beschouwd als een belangrijk onderdeel van emotionele intelligentie. Er is voldoende onderzoek dat aantoont dat humor een zeer effectief middel is voor het beheersen van de eigen emoties, en van het aanhouden van een meer positieve, optimistische stemming en houding, ook als er van alles mis gaat.. “Ik zou het nooit gered hebben als ik kon niet lachen. Lachen tilde me eventjes op ... uit deze afschuwelijke situatie, net genoeg om het leefbaar .. overleefbaar te maken” (Victor Frankl over zijn concentratiekampervaring)
Cognitieve voordelen
Waar geregeld gelachen wordt, mits het niet ten koste gaat van een of meer personen, zal een prettige en ontspannen sfeer heersen, die ten goede komt aan het leren. De mogelijkheid om te leren heeft veel meer met onze emotionele toestand te maken dan we ons vaak realiseren. Jonge spelende kinderen lachen erg veel. Humor kan heel goed helpen bij het omgaan met stress, en dat kan later, bijvoorbeeld in de puberteit, goed van pas komen. Kinderen die al vroeg humoristische vaardigheden hebben aangeleerd, kunnen hier de rest van hun leven van profiteren.

Gevoel voor humor

is, net als de meeste eigenschappen voor zo’n 50% erfelijk bepaald, en lijkt deels ook geslachtsgebonden. Wie zijn grappiger, mannen of vrouwen? Een experiment met New Yorker cartoons, vond dat de deelnemers van beide geslachten grappige bijschriften bij een cartoon aan mannen toeschreven, en de niet-grappige bijschriften aan vrouwen.
Maar uit onderzoek van McGraw blijkt dat beide seksen even grappig zijn.
Tussen mannen en vrouwen is er wel een verschil in wat ze grappig vinden. Mannen houden, niet zo verrassend, van lompere grappen dan vrouwen. Mannen lachen elkaar ook makkelijker uit. Een vrouw is eerder geneigd een andere vrouw te helpen als zij uitgelachen wordt.
Zijn vrouwen meer aangetrokken tot mannen met humor? Ja, uit dezelfde studie is gebleken dat mannelijke deelnemers die het goed deden bij de wedstrijd “bedenk een grappig bijschrift bij een cartoon”, over het algemeen een hoger IQ en meer seksuele partners hadden. Voor vrouwen gold dit niet.
Evolutionaire theoretici geloven dat dit komt door dat een gevoel voor humor bij mannen wordt gezien als een teken van intelligentie, sociale vaardigheden en een goede genetische conditie.
Met andere woorden; goede grappen zijn een menselijke versie van de kleurrijke pauwenstaart.
Als er gevraagd wordt hoe grappig je bent, op een schaal van een tot tien (geef jezelf maar een cijfer) is er een vrij grote kans dat je jezelf een cijfer geeft van zes of hoger.
Meerdere studies hebben aangetoond dat 94% van de deelnemers geloven dat ze beter zijn dan gemiddeld betreffende hun gevoel voor humor.
Frank Moore Colby schreef: "Men zal eerder verraad, brandstichting, valse tanden of een pruik bekennen, dan een gebrek aan humor."
Ook een gevoel van humor is niet iets wat je wel of niet hebt, het is een glijdende schaal met bijvoorbeeld de volgende onderdelen:
  • Het vermogen om grappen te begrijpen Het vermogen om lol te uiten Het vermogen om grappig commentaar te geven Het vermogen om grappen, opmerkingen, cartoons, etc. te waarderen Het vermogen om grappen, leuke gebeurtenissen, etc. te herinneren Het vermogen om te zoeken naar humor Het vermogen om met tegenslagen om te gaan met behulp van humor
Om een grappig te zijn, is het helemaal niet nodig om het middelpunt van elk feestje te zijn, of een feilloze komische timing te hebben, of een enorme voorraad grappen paraat te hebben.
Je kunt je humoristische vaardigheden al verbeteren door simpelweg iets vaker te lachen als een leerling een grap maakt, of er iets grappigs gebeurt.
Ga morgen eens naar school met het plan om met je klas minstens X keer lekker te lachen. Ik geef geen garantie, maar je zal waarschijnlijk worden gezien als slimmer, gezonder, gelukkiger en knapper!

Bronnen

http://www.positiefonderwijs.nl
http://nl.wikipedia.org/wiki/Humor
McGraw, P., & Warner, J (2012) Gender and Humor: Science vs. Christopher
Hitchens, Who is funnier? Men or women? Psychology Today, retrieved
from http://www.psychologytoday.com/blog/the-humor-code/201201/gender-andhumor-science-vs-christopher-hitchens 2012-01-10
John Capps & Donald Capps (2009) You've got to be kidding! - How jokes can help you think.


Waarom we elkaars grappen moeten blijven stelen

Het internet maakt zich druk om het stelen van grappen. Maar wat is daar eigenlijk zo erg aan? Het leek een grap. Onlangs maakte Twitter bekend het stelen van grappen te gaan blokkeren. Voor een medium dat juist is gebouwd op het retweeten (ergo: herhalen) van andermans geestigheden, was dat een best goed gevonden ironisch geintje.

Maar nee, het was Twitter menens, bleek toen tientallen gestolen grappen al offline waren gehaald. Meerdere komieken en schrijvers hadden bij het bedrijf geklaagd dat hun zorgvuldig geconstrueerde mopjes, die ze via Twitter wilden uittesten, vervolgens door anderen hardhandig ontvreemd werden. Zonder bronvermelding. Er waren mensen die zich daarover al jaren opwonden.

Deze week werd het dossier grappendiefstal heropend, toen internetfenomeen Fat Jew ontmaskerd werd als veelpleger. Een korte introductie: Fat Jew is het pseudoniem van de Amerikaan Josh Ostrovsky, die op zijn Instagram-account komische afbeeldingen plaatst en daarmee inmiddels al bijna zes miljoen volgers heeft verkregen.

Een van de pareltjes van The Fat Jew Alleen: veel van die geinige plaatjes bleek hij niet zelf verzonnen of gemaakt te hebben: hij had zich er slechts in gespecialiseerd ze te scouten en zelf te ‘reposten’. Schande, schreeuwt het internet nu al een paar dagen. Temeer omdat Ostrovsky net een contract had getekend om ook grappen te mogen komen vertellen op televisie.

Over grappen stelen gesproken: in Nederland hadden we in 2006 al een relletje, toen cabaretier Guido Weijers in zijn show meerdere grappen van de Britse komiek Jimmy Carr zou hebben gebruikt. Foute, foute Guido, zong cabarettrio C3 destijds afkeurend.

Kennelijk is grappen stelen dus een doodzonde. Of in elk geval bloedirritant. Weet je nog, toen je die grap zachtjes mompelde, je collega ‘m hardop herhaalde en hij vervolgens alle lach oogstte? Bloedirritant, inderdaad.

Tegelijkertijd zijn gestolen grappen toch ook de lijm die het internet bij elkaar houdt. Of het in elk geval een draaglijke plek maakt. Gelukkig valt er immers regelmatig iets te lachen. En in het moeras van de memes, YouTube-hitjes, retweets en reposts is al snel niet meer te achterhalen waar de bron van de grap lag. De hele bedrijfsstrategie van sites als BuzzFeed is gebaseerd op het afstruinen van het internet om er geestige lijstjes van te knutselen. Zoals Ostrovsky is zijn verdediging al aangaf: waar je inspiratie vandaan haalt, welke elementen je gebruikt en wie de eerste was – als het om grappen gaat is dat vaak helemaal niet zo duidelijk.

De vader van een vriendin zei me eens – of eigenlijk heel vaak: herhaling is de versnellingsbak van de humor. Een wijs man. Want is er iets dat humor meer kenmerkt dan herhaling? De beste moppen komen pas na een tijdje echt goed op stoom. Gelukkig maar. Het zou doodzonde zijn als het hilarisch hoogtepuntje dat je om 3 uur ’s nachts uit je mouw schudt, alleen een naar bier ruikende boer oogst. Die moet in de herhaling. Of dat nu door jezelf of door de nog nuchtere barman gebeurt: maakt dat werkelijk uit?

Historisch onderzoek is moeilijk, want de geschiedenis van de gestolen grap zit vol kip-ei-kwesties. Maar we mogen ervan uitgaan dat het zo oud is als de mensheid zelf. Wat is er eigenlijk zo moreel verwerpelijk aan? Grappen maken is een sociale gebeurtenis, die niet alleen om de mop zelf maar ook om de timing en opvoering gaat. Zo makkelijk is het jatten dus ook weer niet.

Natuurlijk: als je je brood verdient met grappen maken staat er ongetwijfeld meer op het spel. Maar hoeveel gederfde inkomsten zijn er eigenlijk, als iemand anders je grap herhaalt? Vooral het strijken met de eer en het onterecht oogsten van de lach lijkt de steen des aanstoots. Dat is begrijpelijk. Maar een beetje flauw is het ook. Want komieken zijn er toch juist om de wereld te vullen met zoveel mogelijk humor? Vóór de jaren vijftig schijnt het continue hergebruik van grappen door komieken heel gewoon te zijn geweest. Kijk er de documentaire The Aristocrats, over de talloze levens van één specifieke mop, maar op na.

Eigenlijk zou ik er zelfs een lans voor willen breken. Bovenal is het toch een eer, als jouw grap zo goed was dat ie gejat wordt. Hoogstwaarschijnlijk vond je hem zelf ook grappig. Dan zou het je toch moeten verheugen dat dat evangelie ook door andere mensen verspreid wordt. Misschien wordt ie in de loop van tijd nog wel wat veranderd en aangescherpt. Nog beter! Nog meer goede grappen in de wereld! Hoera!

Ik hoop dat we elkaars grappen blijven stelen. Het houdt dit leven een beetje draaglijk.

Clara van de Wiel (Bron)

-->